این قپه {قبه} که قدیمترین بناء یزد بنا بر استدلال و سندییت تاریخی و شناسنامه ای می باشد " که هیچ گونه فرض وشکی در آن دخیل نیست . که متاسفانه مورد بی توجهی {خاص} قرار گرفته و مورد ضرب وجرح عده ای بی فرهنگ و نا دان مواجه شده و با ننگ نامه نویسی  {یادگاری } !!! بر پیکره فرتوت ومعظم هزار ساله اش آن را به آشغال دانی اسامی نحسشان مبدل نموده اند!!!. و متاسفانه  در این چند دهه از طرف سازمان میراث فرهنگی برای حفظ و حراست از این بناء عالی و غالی و ارزشمند و منحصر به فرد توجهی نشده " با این حال اهالی فهادان بزرگ خود را آماده برای جشن هزاره  این بناء که هزار ساله میشود مهیا می کنند. {آفرین بر غیرت و فهم و اصالتتان} . و حال بر معرفی این بناء عظیم و معروف جهانی  از زبان محققین معروف ایرانی که خود زاده وپرورده  این محل و باعث افتخار اهالی فهادان و همچنین دو محقق نامی جهانی می پردازم.....حقیره حمیرا حیدرزاده  ......دوازده امام گنبد منفردی است از سال 429 هجری نزدیک به حسینیه بزرگ محله فهادان و قدیمترین بنای موجود در یزد که از حیث سبک بنا و نقش و نگار و کتیبه کوفی رنگی واجد اهمیت خاص و موضوع سخن متخصصان تاریخ معماری اسلامی است . محقق بزرگ  و ایرانشناس  مجرب آقای آرتور اپهام پوپ چندین بار از این بنا  در کتاب  طرح هنر ایران یاد کرده است. دو نقشه  و طراحی را که کار اریک شرویدر eric schroeder است و در کتاب مذکور چاپ شده است در اینجا به نقل از آن اثر می آوریم . کتیبه رنگی موجود بر دیوار گچی جانب شرقی گواه است بر اینکه گنبد به دستور دو برادر به نامهای ابو یعقوب و ابو مسعود بر پا شد . هیچ معلوم نیست که تغییر نام بنا  به دوازده امام از آن چه عصری است . آنچه مسلم است این بنا بر اساس کتیبه موجود در آن توسط ابو مسعود بهشتی و ابو یعقوب اسحق فرزند ینال که از سرهنگان دستگاه حکومت علاء الدوله بوده اند ساخته شده است. از این دو نفر کتیبه ای هم بر در دروازه حظیره موجود بوده است!!! آثار موجود در قبه .1-کتیبه کوفی تزئینی از رنگ" بالای سر در گاه نمای غربی که در حاشیه ای از نقوش گل و بوته قرار دارد" بدین کلمات: مما امر ببنا{ء} هذه القبه المبا{ر} که...ابوالنجم و الاسفهسلار الجلیل...ابو یعقوب و اسحق ابنا ینال مولینا{امیر المو} منین ابتغاء مرضاه  الله و ثوابه. فی شهر رمضان  سنه تسع و عشرین و اربع مائه { 429 هجرت} به نقل از مفاخر فهادان وجهان {پرفسور محقق جناب مرحوم پیر نیا و استاد بزرگ وفاخر جناب استاد ایرج افشار}

و در محراب آن سنگ قبری از یشم یا مرمریت سبز بوده که از آنجا سرقت شده!!! که بعدا سنگ قبر فخر الدین اسفنجردی {شیخ احمد فهادان}به اندازه 60*92 که در محراب نصب می شود که صد و اندی سال قبل به این مکان منتقل می شود که در حال حا ضر این سنگ نیز در این مکان موجود نمی باشد!!!. که بنا بر تحقیقات و نظر این حقیر این سنگ نیز به احمد متعلق نبوده که سنگ آن جناب نیز به سرقت رفته وسنگ مزبور به اسفنجردی دیگری متعلق می باشد !!! که چون دلیلی بر محو کردن اسم کوچک نبوده این حدس وحدیث را قوت می بخشد .

2-کتیبه کوفی از رنگ بر بالای سر در ورودی {شمالی} که آیه 163 سوره بقره است که متاسفانه قسمتی از آن ریخته و محو است

3- کتیبه کوفی از رنگ بر سر درگاه  نمای شرقی آیه 65 سوره الغافر {المومن} مباشد که بعد از {الا هو }ریخته ومحو است. وهمچنین با همت سازمان میراث فرهنگی با صبر و شکیبائی از زیر چند لایه گچ یکی از قدیمترین آثار گچ بری و زیبا ترین آثار به جا مانده در دنیا متجلی ودر برابر دید عموم قرار گرفته که افتخار سازمان و تمامی استان وجهان می باشد

اما امروز ما ملتمسانه توجه خاص مسئولین میرا ث فرهنگی " استانداری " فرمانداری "شورای شهر "  شهرداری " اداره ارشاد "ثبت اسناد ملی و تمامی فرهنگ  دوستان و عاشقان محترم را به کمک می طلبیم برای حفظ وصیانت و جشن بزرگ جهانی هزار ساله شدن این بنای با شکوه و فاخرمان  

و اجرکم ال...و من ا... توفیق

حسینیه یا حسنییه بزرگ فهادان {اولین و بزرگترین حسینییه قدیم جهان } 2- حسینییه هشت { اولین حسینییه جهان واقع بر کوچه حسینییان فهادان } . 3- حسینییه کوچک فهادان واقع بر نزدیکی  بازارچه حاجییه کلثوم بیگم {چهار کوچه جنگل} . 4- حسینییه حمام گودک که به مرور زمان تخریب و باز در همان مکان بناء شده . 5- خانه امام حسینی  واقع بر انتهای کوچه حسینییان در مخزن فهادان. 6- خانه راس الحسینی  واقع بر کوچه بزرگ فهادان {اصلی} جنب طاق دربند عربها {موزه حیدرزاده}

1- مسجد فهادان واقع در بطن بازار فهادان {چهار سوی } بر سر کوچه شاه علی . 2- مسجد چهل مهراب واقع بر جنب حمام نو و روبروی کوچه عرب ها. 3- مسجد ملا عبد الخالق واقع در کوچه مخزن و روبروی حمام بخشا . 4- مسجد علاقه بند واقع بر بازارچک و کوچه علاقبند. 5-مسجد حاجی محمد علی عرب واقع بر سر سه کوچه و انتهای کوچه عرب ها {جنب خانه محمودی } . 6- مسجد کتابخانه!!! واقع در کوچه کتابخانه {بعد از خانه لاری ها}. 7- مسجد قدم گاه فهادان " واقع بر سر بازارچه قدمگاه فهادان . 8- مسجد نواب وکیل " واقع بر زیر طاق نوابی { کوچه جنب خانه نواب وکیل } . 9- مسجد زین الدین آقا {ملا زین الدین} واقع بر کوچه حسینیان {کوچه دروازه مالمیر} . 10- مسجد حاج آخوند عرب عجم واقع بر کوچه پلنگو {پلنگان} . 11- مسجد آخوند ملا حیدر واقع بر کوچه دربند {در بند ملا حیدر} . 12-مسجد امام زاده حسن واقع بر روبروی امام زاده حسن . 13- مسجد خضر واقع بر جنب بقعه شیخ احمد فهادان که در سنه 688 هجری بنای آن به اتمام رسید . 14- مسجد قل هو اللهی واقع بر مخزن فهادان نزدیک به کوچه بقعه هشت فهادان که تعمیر و باز سازی شده!!!که زیر بنای آن به قرن پنجم هجری باز می گردد بنا بر سندییت سنگ مقبوری به تاریخ { فی ذی الحجه سنه ثلث و تسعین و اربع مائه . 15 -مسجد وزیر { قرب آب انبار وزیر } . 16 مسجد میرزا رضا { واقع بر روبروی حمام میرزا رضا} . 17- مسجد کوچک فهادان که از مسجد فهادان بسیار قدیمی تر می بوده با سهل انگاری و بی توجهی و بی علمی دست اندر کاران میراث مخروب تا به عریض سازی یکی از کوچه های قدیم کم عرض و طویل یزد بپر دازند!!! واقع بود بر کوچه تاریکک { تاریگو} . و....